تعداد مقالات: 121
سخن سردبیر شماره یک نشریه گیاه پزشک در دوره بیستم

سخن سردبیر شماره یک نشریه گیاه پزشک در دوره بیستم

دوره 20، شماره 1، زمستان 1397، صفحه 1-1

مینا حجازی

چکیده با توجه به اهمیت کشاورزی در اقتصاد کشور و امنیت غذایی جامعه و به تبع آن، نیاز به حفاظت از محصولات کشاورزی، وجود دانش گیاهپزشکی امری ضروری به نظر می­رسد...

بهار، پیام‌آور تعادل پس از وقوع دگرگونی است...

بهار، پیام‌آور تعادل پس از وقوع دگرگونی است...

دوره 20، شماره 2، بهار 1398، صفحه 5-5

مینا حجازی

چکیده با آمدن بهار درمی­یابیم که چشمه­ی مهر ایزد همواره به‌سوی انسان­ها و تمامی موجودات سرازیر است و هرگز ما را فراموش نمی­کند... در بهار هستیِ روینده رخت نو به تن کرده و یکی از زیباترین جلوه­های خالق را به تصویر می‏کشد...همه می­دانیم که طبیعت یکی از نشانه­های خداوند و سرشار از عبرت است... دلی که بیدار است به هر پدیده­ای با تفکر و تعمق نگریسته و سعی در افزایش درک و آگاهی خود نسبت به آن موضوع می­کند...

عقیم‌سازی حشرات: روشی دوستدار محیط زیست، برای کنترل بیولوژیک آفات

عقیم‌سازی حشرات: روشی دوستدار محیط زیست، برای کنترل بیولوژیک آفات

دوره 24، شماره 2، زمستان 1404، صفحه 6-16

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.408867.1041

افروز بوکان

چکیده چکیده
تکنیک عقیم‌سازی حشرات (Sterile Insect Technique; SIT) یک روش پایدار و دوستدار محیط زیست برای کنترل بیولوژیک آفات است. این روش با پرورش انبوه و عقیم‌سازی نرهای حشرات هدف و رهاسازی آن‌ها، چرخه تولیدمثل آفات را مختل کرده و جمعیت آن‌ها را به‌طور تدریجی کاهش می‌دهد، بدون تأثیر منفی بر گونه‌های غیرهدف یا اکوسیستم‌های اطراف. در سطح جهانی، SIT در کنترل مگس‌های میوه و پشه‌های ناقل بیماری‌هایی مانند مالاریا و دنگی موفق بوده است. در ایران نیز مطالعات روی مگس زیتون، کرم گلوگاه انار و مگس میوه مدیترانه‌ای نشان داده‌اند که با رعایت دوزهای بهینه پرتودهی و طراحی دقیق برنامه، SIT می‌تواند کاهش جمعیت آفات و خسارت اقتصادی را به همراه داشته باشد. این روش فاقد باقی‌مانده‌های شیمیایی، محدود به گونه هدف و همسو با اهداف توسعه پایدار است و پذیرش بالایی در میان کشاورزان دارد. با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، آموزش نیروهای متخصص و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، SIT می‌تواند به عنوان یک روش مکمل و پایدار در کاهش استفاده از سموم شیمیایی و ترویج کشاورزی دوستدار محیط زیست عمل کند.

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.408793.1036

مانی جباری، میترا جباری

چکیده کنترل بیولوژیک یکی از اجزای کلیدی مدیریت تلفیقی آفات است. تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای، اهمیت اقتصادی زیادی دارد که ناشی از افزایش تقاضای بازار است. برای همسویی با روندهای جهانی ایمنی مواد غذایی، پیشرفت‌های سیستماتیک در شیوه‌های کشت و استراتژی‌های مدیریت آفات ضروری است. استفاده از روش‌های کنترل بیولوژیک می‌تواند گامی مؤثر در تولید محصولات سالم کشاورزی باشد و به حفظ تنوع زیستی دشمنان طبیعی آفات کمک کند. در مبحث کنترل بیولوژیک، حشرات شکارچی همیشه در صدر عوامل مؤثر قرار دارند. اتکای متعارف به آفت‌کش‌های شیمیایی به‌عنوان روش اصلی کنترل آفات، پیامدهای نامطلوب متعددی ایجاد کرده است که بر اثربخشی مدیریت آفات تأثیر گذاشته و کیفیت محصول را کاهش می‌دهد. برای مقابله با این چالش‌ها و کاهش اثرات مضر آفت‌کش‌های شیمیایی، این بررسی به ارائه راهکارهای پایدار و جایگزین، مانند استفاده از عوامل کنترل بیولوژیکی برای مدیریت آفات گوجه‌فرنگی می‌پردازد. با توجه به اثربخشی شناخته‌شده کنترل بیولوژیک، استفاده گسترده از عوامل بیولوژیکی می‌تواند نقش مهمی در حمایت از شیوه‌های کشاورزی پایدار ایفا کند.

سخن سردبیر

سخن سردبیر

دوره 20، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 5-5

مینا حجازی

چکیده با اینکه چالش­های کشاورزی و تولید محصولات برای تأمین غذا به‌مرورزمان پیچیده­تر از گذشته می‏شوند، اما فنّاوری و دانش بشر نیز روبه‌پیشرفت است و انسان را در جهت حل این چالش­ها یاری می­رسانند. افزایش نیاز غذایی برای جمعیت در حال رشد، کاهش سطح آب سفره­های زیرزمینی، کاهش حاصلخیزی خاک­های کشاورزی، کاهش عملکرد زمین­های کشاورزی، افزایش بیماری­های انسانی و مشکلاتی از این نوع، به دغدغه­هایی تبدیل‌شده‌اند که ذهن پژوهشگران را بیش‌ازپیش درگیر خود نموده است. ازاین‌رو، متخصصان حوزه­های مختلف کشاورزی مترصّد آن هستند تا با ارائه­ی راهکار­های نوین، گامی در راستای رفع موانع مذکور بردارند...

مکانیسم‌های کنترلی محلول‌پاشی بیوچار بر آفات درختان میوه؛ واکاوی رویکردهای فیزیکی و محرک‌های مقاومت سیستمیک

مکانیسم‌های کنترلی محلول‌پاشی بیوچار بر آفات درختان میوه؛ واکاوی رویکردهای فیزیکی و محرک‌های مقاومت سیستمیک

دوره 24، شماره 2، زمستان 1404، صفحه 17-27

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.414621.1055

آرین پورخاتون

چکیده این مطالعه مروری به تحلیل جامع ظرفیت‌های نوین بیوچار در قالب محلول‌پاشی برگی به‌عنوان یک راهکار میان‌رشته‌ای در مدیریت آفات باغات می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بیوچار فراتر از نقش سنتی خود در اصلاح خاک، از طریق یک مدل دفاعی «دوجانبه» عمل می‌کند: ۱) سد فیزیکی-مکانیکی؛ که شامل مسدودسازی مجاری تنفسی کنه‌ها، سایش قطعات دهانی لاروهای جونده به‌واسطه ذرات سیلیکاتی و اختلال در سیگنال‌های نوری و شیمیایی سطح برگ برای جلوگیری از تخم‌گذاری است؛ ۲) عامل القاکننده مقاومت؛ که با فعال‌سازی مسیرهای دفاعی وابسته به اسید جاسمونیک و اسید سالیسیلیک، منجر به القای مقاومت سیستمیک (ISR) در گیاه میزبان می‌شود. بررسی پایگاه‌های داده تجربی نشان می‌دهد که کارایی بیوچار به‌شدت تحت تأثیر غلظت سوسپانسیون، ابعاد ذرات (غلبه نانو-بیوچار بر میکرو-بیوچار) و پایداری کلوئیدی قرار دارد. همچنین، این مقاله با تحلیل چالش‌های فنی، تأکید می‌کند که استفاده از سورفکتانت‌های زیست سازگار برای جلوگیری از رسوب در نازل‌ها و مدیریت دوز مصرفی جهت پیش‌گیری از اختلال در هدایت روزنه‌ای، از ارکان اصلی موفقیت این فناوری است. درنهایت، این رویکرد با حفظ دشمنان طبیعی و کاهش بار شیمیایی محیط‌زیست، به‌عنوان یک مؤلفه کلیدی در انتقال به سمت باغبانی ارگانیک و هوشمند پیشنهاد می‌گردد.

اساس مولکولی مقاومت غیر میزبانی در گیاهان

اساس مولکولی مقاومت غیر میزبانی در گیاهان

دوره 24، شماره 1، پاییز 1404

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408122.1032

فرزانه لک

چکیده مقاومت غیر میزبانی (Non-Host Resistance, NHR) یکی از پایدارترین و گسترده‌ترین انواع مقاومت گیاهی در برابر عوامل بیماری‌زا است. این مقاومت که پیش‌تر با عنوان «مقاومت ظاهری» شناخته می‌شد، فراتر از موانع ساختاری مانند توپوگرافی برگ‌ها، روزنه‌ها و تغییرات مدیریتی مانند تاریخ کشت عمل می‌کند و شامل مکانیسم‌های ژنتیکی و مولکولی پیچیده‌ای است. تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که NHR شامل شناسایی مولکولی بیمارگر، فعال‌سازی مسیرهای دفاعی سیستمیک، بیان ژن‌های مرتبط با مقاومت و تعامل با مسیرهای سیگنال‌دهی گیاهی می‌باشد، هرچند بسیاری از این مکانیسم‌ها هنوز به‌طور کامل روشن نشده‌اند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود مقاومت غیر میزبانی به‌عنوان یک هدف کلیدی در بهبود پایداری و گسترش مقاومت گیاهان در برابر طیف وسیعی از بیماری‌ها مطرح شود. این مرور به بررسی جامع جنبه‌های ژنتیکی و مولکولی NHR، مکانیسم‌های شناخته‌شده و مثال‌هایی از کاربرد آن در گونه‌های گیاهی مختلف می‌پردازد و تأکید می‌کند که درک بهتر این مقاومت می‌تواند پایه‌ای برای مهندسی ژنتیکی و توسعه گیاهان مقاوم به بیماری‌ها در آینده فراهم آورد.

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.410081.1044

مانی جباری، میترا جباری، مینا جباری

چکیده نئونیکوتینوئیدها به‌عنوان سریع‌ترین کلاس در حال رشد حشره‌کش‌ها، انقلابی در حفاظت از محصولات زراعی و باغی ایجاد کرده‌اند. ویژگی‌های منحصربه‌فرد این ترکیبات، از جمله اثربخشی بالا علیه طیف وسیعی از آفات، انعطاف‌پذیری در کاربرد و ماهیت سیستمیک که منجر به توزیع یکنواخت در بافت‌های گیاهی می‌شود، آن‌ها را به ابزاری کلیدی در کشاورزی مدرن تبدیل کرده است. با این وجود، همین ویژگی‌ها پایداری محیطی بالایی را فراهم آورده که به‌طور مستقیم با مخاطرات اکولوژیک و سمیت بالقوه برای ارگانیسم‌های غیرهدف گره خورده است. استامی‌پراید به‌عنوان حشره‌کشی از نسل جدید، در ابتدا به دلیل سمیت کمتر برای زنبورهای عسل (به‌عنوان گرده‌افشان‌های حیاتی) مورد توجه قرار گرفت و جایگزینی نسبتاً ایمن‌تر برای کنترل آفات محسوب شد. مکانیسم عمل استامی‌پراید بر هدف قرار دادن اختصاصی گیرنده‌های نیکوتین استیل‌کولین (nAChR) در حشرات است؛ با این حال، شواهد نشان می‌دهد که کاربرد گسترده و مداوم آن، با ایجاد پیامدهای منفی غیرمستقیم و مستقیم بر اکوسیستم‌ها همراه بوده است. یکی از چالش‌های اساسی که در این مطالعه به آن پرداخته می‌شود، شواهدی از سمیت بالقوه استامی‌پراید برای پستانداران است که برخلاف پیش‌فرض‌های اولیه، نگرانی‌های جدی برای سلامت گونه‌های غیرهدف ایجاد کرده است. در نهایت، این مقاله ضرورت بازنگری در پروتکل‌های مصرف این ترکیبات و نیاز به رویکردهای مدیریت تلفیقی آفات (IPM) را برای کاهش ردپای زیست‌محیطی نئونیکوتینوئیدها تبیین می‌نماید.