انجمن علمی گیاهپزشکی دانشگاه تهران

ترتیب انتشار: فصلنامه (علمی) 


زبان انتشار: فارسی با چکیدۀ انگلیسی


نوع مقالات: علمی-ترویجی، علمی-مروری، علمی-پژوهشی


میانگین زمان داوری: 4 هفته


نوع داوری: دوسو ناشناس، داوری همتایان


 زبان نشریه: فارسی (چکیده انگلیسی)


نوع دسترسی : دسترسی آزاد به مقالات (تمام متن)


هزینه داوری و چاپ مقاله: ندارد


 

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.408793.1036

مانی جباری، میترا جباری

چکیده کنترل بیولوژیک یکی از اجزای کلیدی مدیریت تلفیقی آفات است. تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای، اهمیت اقتصادی زیادی دارد که ناشی از افزایش تقاضای بازار است. برای همسویی با روندهای جهانی ایمنی مواد غذایی، پیشرفت‌های سیستماتیک در شیوه‌های کشت و استراتژی‌های مدیریت آفات ضروری است. استفاده از روش‌های کنترل بیولوژیک می‌تواند گامی مؤثر در تولید محصولات سالم کشاورزی باشد و به حفظ تنوع زیستی دشمنان طبیعی آفات کمک کند. در مبحث کنترل بیولوژیک، حشرات شکارچی همیشه در صدر عوامل مؤثر قرار دارند. اتکای متعارف به آفت‌کش‌های شیمیایی به‌عنوان روش اصلی کنترل آفات، پیامدهای نامطلوب متعددی ایجاد کرده است که بر اثربخشی مدیریت آفات تأثیر گذاشته و کیفیت محصول را کاهش می‌دهد. برای مقابله با این چالش‌ها و کاهش اثرات مضر آفت‌کش‌های شیمیایی، این بررسی به ارائه راهکارهای پایدار و جایگزین، مانند استفاده از عوامل کنترل بیولوژیکی برای مدیریت آفات گوجه‌فرنگی می‌پردازد. با توجه به اثربخشی شناخته‌شده کنترل بیولوژیک، استفاده گسترده از عوامل بیولوژیکی می‌تواند نقش مهمی در حمایت از شیوه‌های کشاورزی پایدار ایفا کند.

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.410081.1044

مانی جباری، میترا جباری، مینا جباری

چکیده نئونیکوتینوئیدها به‌عنوان سریع‌ترین کلاس در حال رشد حشره‌کش‌ها، انقلابی در حفاظت از محصولات زراعی و باغی ایجاد کرده‌اند. ویژگی‌های منحصربه‌فرد این ترکیبات، از جمله اثربخشی بالا علیه طیف وسیعی از آفات، انعطاف‌پذیری در کاربرد و ماهیت سیستمیک که منجر به توزیع یکنواخت در بافت‌های گیاهی می‌شود، آن‌ها را به ابزاری کلیدی در کشاورزی مدرن تبدیل کرده است. با این وجود، همین ویژگی‌ها پایداری محیطی بالایی را فراهم آورده که به‌طور مستقیم با مخاطرات اکولوژیک و سمیت بالقوه برای ارگانیسم‌های غیرهدف گره خورده است. استامی‌پراید به‌عنوان حشره‌کشی از نسل جدید، در ابتدا به دلیل سمیت کمتر برای زنبورهای عسل (به‌عنوان گرده‌افشان‌های حیاتی) مورد توجه قرار گرفت و جایگزینی نسبتاً ایمن‌تر برای کنترل آفات محسوب شد. مکانیسم عمل استامی‌پراید بر هدف قرار دادن اختصاصی گیرنده‌های نیکوتین استیل‌کولین (nAChR) در حشرات است؛ با این حال، شواهد نشان می‌دهد که کاربرد گسترده و مداوم آن، با ایجاد پیامدهای منفی غیرمستقیم و مستقیم بر اکوسیستم‌ها همراه بوده است. یکی از چالش‌های اساسی که در این مطالعه به آن پرداخته می‌شود، شواهدی از سمیت بالقوه استامی‌پراید برای پستانداران است که برخلاف پیش‌فرض‌های اولیه، نگرانی‌های جدی برای سلامت گونه‌های غیرهدف ایجاد کرده است. در نهایت، این مقاله ضرورت بازنگری در پروتکل‌های مصرف این ترکیبات و نیاز به رویکردهای مدیریت تلفیقی آفات (IPM) را برای کاهش ردپای زیست‌محیطی نئونیکوتینوئیدها تبیین می‌نماید.

تنوع ژنتیکی و دینامیک تکاملی ویروس‌های خانواده Closteroviridae

صفحه 56-69

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107906

مهسا آبادخواه

چکیده ویروس‌های گیاهی خسارات اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند و تهدیدی برای کشاورزی پایدار هستند. ظهور مکرر بیماری‌های ویروسی جدید عمدتاً به دلیل تجارت بین‌المللی، تغییرات اقلیمی و توانایی ویروس‌ها برای تکامل سریع است. مدیریت بیماری به ‌شدت به شناسایی سریع و دقیق عوامل بیماری‌زا وابسته است. برای ویروس‌های شناخته‌شده، تشخیص شامل اختصاص دادن ویروسی است که یک نمونه گیاهی را آلوده می‌کند به گروهی از ویروس‌ها که ویژگی‌های مشترکی دارند معمولاً به‌عنوان گونه شناخته می‌شوند. بااین‌حال، ویژگی تشخیص می‌تواند به سطوح طبقه‌بندی بالاتر، به‌عنوان جنس یا خانواده، یا به سطوح پایین‌تر، به‌عنوان سویه یا گونه، نیز برسد. در میان ویروس‌های گیاهی، ویروس‌های RNA پتانسیل بالایی برای تنوع ژنتیکی، تکامل سریع و سازگاری دارند. توصیف تنوع ژنتیکی جمعیت‌های ویروسی، اطلاعات مرتبطی را در مورد فرآیندهای دخیل در تکامل و اپیدمیولوژی ویروس ارائه می‌دهد و برای طراحی ابزارهای تشخیصی قابل‌اعتماد و توسعه استراتژی‌های کنترل بیماری کارآمد و بادوام بسیار مهم است. تنگناهای ژنتیکی رویدادهای تصادفی هستند که تنوع ژنتیکی را در یک جمعیت محدود می‌کنند و منجر به ایجاد جمعیت‌هایی می‌شوند که می‌توانند منجر به رانش ژنتیکی شوند.

تأثیر ژنتیک جمعیت و نیروی‌های تکاملی بر قدرت مهار زیستی گونه‌های .Trichoderma spp

صفحه 70-96

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107904

سید جواد نوروزیان

چکیده قارچ‌های جنس Trichoderma به‌عنوان یکی از موفق‌ترین عوامل مهار زیستی، نتیجه‌ی یک فرایند تکاملی پیچیده و چندبعدی هستند که طی آن، مجموعه‌ای از صفات ژنتیکی، فیزیولوژیکی و اکولوژیک به‌صورت هماهنگ شکل‌گرفته‌اند. این مقاله با تمرکز بر دیدگاه تکاملی، به بررسی روند تکامل مکانیسم‌های مهار زیستی در Trichoderma می‌پردازد و نشان می‌دهد که توانایی این قارچ‌ها در رقابت، مایکوپارازیتیسم، تولید متابولیت‌های ثانویه و القای مقاومت در گیاه میزبان، حاصل انتخاب طبیعی و سازگاری تدریجی با زیست‌بوم‌های متنوع خاکی و ریزوسفر است. تنوع ژنتیکی بالا در سطح گونه‌ها و سویه‌ها، به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی موفقیت Trichoderma، امکان انعطاف‌پذیری عملکردی و پاسخ مؤثر به شرایط متغیر محیطی و بیمارگربیمارگر‌های مختلف را فراهم کرده است. در این چارچوب، تعاملات پیچیده Trichoderma با گیاهان و میکروارگانیسم‌های دیگر، نه‌تنها کارایی آن را به‌عنوان عامل مهار زیستی افزایش داده، بلکه نقش آن را در کشاورزی پایدار و کاهش وابستگی به سموم شیمیایی برجسته می‌سازد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که درک فرآیندهای تکاملی حاکم بر شکل‌گیری صفات مهاری در Trichoderma، می‌تواند مبنایی علمی برای انتخاب سویه‌های کارآمدتر و بهینه‌سازی کاربرد عملی آن‌ها در سیستم‌های کشاورزی باشد.

از کشف نخستین معدن بیوچار طبیعی جهان تا توسعه یک فناوری بومی

صفحه 98-103

ثمین کرمپور، علیرضا نوری

چکیده وقتی از من می پرسند بیوچار چیست، همیشه
سعی می کنم از یک تعریف ساده شروع کنم.
بیوچار در واقع ماده ای است که از گرماکافت
یا پیرولیز بقایای گیاهی و چوبی در شرایطی با
اکسیژن بسیار کم یا بدون اکسیژن به دست
می آید. اگر همین فرآیند در محیط هیدروترمال
و در حضور آب یا بخار آب انجام شود، محصول
حاصل را هیدروچار می نامیم. این تعریف
عمومی بیوچار و هیدروچار است که امروز در دنیا
شناخته شده است.
اما آنچه ما با آن روبه رو شدیم، با تعاریف رایج
تفاوت داشت. بیشتر بیوچارهای موجود در
جهان، محصول فرآیندهای صنعتی هستند؛
یعنی انسان بقایای گیاهی را در کوره های
پیرولیز تبدیل به بیوچار می کند. اما در جریان
مطالعات اکتشافی خود به ماده ای برخوردیم
که منشأ آن کاملاًً طبیعی بود. بررسی های
زمین شناسی و آزمایشگاهی نشان داد که این
ماده طی حدود ۱۶۰ میلیون سال و در اثر
فرآیندهای طبیعی زمین شناسی در منطقه
کوهبنان کرمان شکل گرفته است. به همین
دلیل معتقدم معدن کوهبنان، نخستین معدن
شناخته شده بیوچار و هیدروچار طبیعی در
جهان است؛ معدنی که از نظر حجم ذخایر نیز
ظرفیت بسیار قابل توجهی دارد.

تنوع ژنتیکی و دینامیک تکاملی ویروس‌های خانواده Closteroviridae

تنوع ژنتیکی و دینامیک تکاملی ویروس‌های خانواده Closteroviridae

دوره 25، شماره 1، بهار 1405، صفحه 56-69

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107906

مهسا آبادخواه

چکیده ویروس‌های گیاهی خسارات اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند و تهدیدی برای کشاورزی پایدار هستند. ظهور مکرر بیماری‌های ویروسی جدید عمدتاً به دلیل تجارت بین‌المللی، تغییرات اقلیمی و توانایی ویروس‌ها برای تکامل سریع است. مدیریت بیماری به ‌شدت به شناسایی سریع و دقیق عوامل بیماری‌زا وابسته است. برای ویروس‌های شناخته‌شده، تشخیص شامل اختصاص دادن ویروسی است که یک نمونه گیاهی را آلوده می‌کند به گروهی از ویروس‌ها که ویژگی‌های مشترکی دارند معمولاً به‌عنوان گونه شناخته می‌شوند. بااین‌حال، ویژگی تشخیص می‌تواند به سطوح طبقه‌بندی بالاتر، به‌عنوان جنس یا خانواده، یا به سطوح پایین‌تر، به‌عنوان سویه یا گونه، نیز برسد. در میان ویروس‌های گیاهی، ویروس‌های RNA پتانسیل بالایی برای تنوع ژنتیکی، تکامل سریع و سازگاری دارند. توصیف تنوع ژنتیکی جمعیت‌های ویروسی، اطلاعات مرتبطی را در مورد فرآیندهای دخیل در تکامل و اپیدمیولوژی ویروس ارائه می‌دهد و برای طراحی ابزارهای تشخیصی قابل‌اعتماد و توسعه استراتژی‌های کنترل بیماری کارآمد و بادوام بسیار مهم است. تنگناهای ژنتیکی رویدادهای تصادفی هستند که تنوع ژنتیکی را در یک جمعیت محدود می‌کنند و منجر به ایجاد جمعیت‌هایی می‌شوند که می‌توانند منجر به رانش ژنتیکی شوند.

تأثیر ژنتیک جمعیت و نیروی‌های تکاملی بر قدرت مهار زیستی گونه‌های .Trichoderma spp

تأثیر ژنتیک جمعیت و نیروی‌های تکاملی بر قدرت مهار زیستی گونه‌های .Trichoderma spp

دوره 25، شماره 1، بهار 1405، صفحه 70-96

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107904

سید جواد نوروزیان

چکیده قارچ‌های جنس Trichoderma به‌عنوان یکی از موفق‌ترین عوامل مهار زیستی، نتیجه‌ی یک فرایند تکاملی پیچیده و چندبعدی هستند که طی آن، مجموعه‌ای از صفات ژنتیکی، فیزیولوژیکی و اکولوژیک به‌صورت هماهنگ شکل‌گرفته‌اند. این مقاله با تمرکز بر دیدگاه تکاملی، به بررسی روند تکامل مکانیسم‌های مهار زیستی در Trichoderma می‌پردازد و نشان می‌دهد که توانایی این قارچ‌ها در رقابت، مایکوپارازیتیسم، تولید متابولیت‌های ثانویه و القای مقاومت در گیاه میزبان، حاصل انتخاب طبیعی و سازگاری تدریجی با زیست‌بوم‌های متنوع خاکی و ریزوسفر است. تنوع ژنتیکی بالا در سطح گونه‌ها و سویه‌ها، به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی موفقیت Trichoderma، امکان انعطاف‌پذیری عملکردی و پاسخ مؤثر به شرایط متغیر محیطی و بیمارگربیمارگر‌های مختلف را فراهم کرده است. در این چارچوب، تعاملات پیچیده Trichoderma با گیاهان و میکروارگانیسم‌های دیگر، نه‌تنها کارایی آن را به‌عنوان عامل مهار زیستی افزایش داده، بلکه نقش آن را در کشاورزی پایدار و کاهش وابستگی به سموم شیمیایی برجسته می‌سازد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که درک فرآیندهای تکاملی حاکم بر شکل‌گیری صفات مهاری در Trichoderma، می‌تواند مبنایی علمی برای انتخاب سویه‌های کارآمدتر و بهینه‌سازی کاربرد عملی آن‌ها در سیستم‌های کشاورزی باشد.

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.410081.1044

مانی جباری، میترا جباری، مینا جباری

چکیده نئونیکوتینوئیدها به‌عنوان سریع‌ترین کلاس در حال رشد حشره‌کش‌ها، انقلابی در حفاظت از محصولات زراعی و باغی ایجاد کرده‌اند. ویژگی‌های منحصربه‌فرد این ترکیبات، از جمله اثربخشی بالا علیه طیف وسیعی از آفات، انعطاف‌پذیری در کاربرد و ماهیت سیستمیک که منجر به توزیع یکنواخت در بافت‌های گیاهی می‌شود، آن‌ها را به ابزاری کلیدی در کشاورزی مدرن تبدیل کرده است. با این وجود، همین ویژگی‌ها پایداری محیطی بالایی را فراهم آورده که به‌طور مستقیم با مخاطرات اکولوژیک و سمیت بالقوه برای ارگانیسم‌های غیرهدف گره خورده است. استامی‌پراید به‌عنوان حشره‌کشی از نسل جدید، در ابتدا به دلیل سمیت کمتر برای زنبورهای عسل (به‌عنوان گرده‌افشان‌های حیاتی) مورد توجه قرار گرفت و جایگزینی نسبتاً ایمن‌تر برای کنترل آفات محسوب شد. مکانیسم عمل استامی‌پراید بر هدف قرار دادن اختصاصی گیرنده‌های نیکوتین استیل‌کولین (nAChR) در حشرات است؛ با این حال، شواهد نشان می‌دهد که کاربرد گسترده و مداوم آن، با ایجاد پیامدهای منفی غیرمستقیم و مستقیم بر اکوسیستم‌ها همراه بوده است. یکی از چالش‌های اساسی که در این مطالعه به آن پرداخته می‌شود، شواهدی از سمیت بالقوه استامی‌پراید برای پستانداران است که برخلاف پیش‌فرض‌های اولیه، نگرانی‌های جدی برای سلامت گونه‌های غیرهدف ایجاد کرده است. در نهایت، این مقاله ضرورت بازنگری در پروتکل‌های مصرف این ترکیبات و نیاز به رویکردهای مدیریت تلفیقی آفات (IPM) را برای کاهش ردپای زیست‌محیطی نئونیکوتینوئیدها تبیین می‌نماید.

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.408793.1036

مانی جباری، میترا جباری

چکیده کنترل بیولوژیک یکی از اجزای کلیدی مدیریت تلفیقی آفات است. تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای، اهمیت اقتصادی زیادی دارد که ناشی از افزایش تقاضای بازار است. برای همسویی با روندهای جهانی ایمنی مواد غذایی، پیشرفت‌های سیستماتیک در شیوه‌های کشت و استراتژی‌های مدیریت آفات ضروری است. استفاده از روش‌های کنترل بیولوژیک می‌تواند گامی مؤثر در تولید محصولات سالم کشاورزی باشد و به حفظ تنوع زیستی دشمنان طبیعی آفات کمک کند. در مبحث کنترل بیولوژیک، حشرات شکارچی همیشه در صدر عوامل مؤثر قرار دارند. اتکای متعارف به آفت‌کش‌های شیمیایی به‌عنوان روش اصلی کنترل آفات، پیامدهای نامطلوب متعددی ایجاد کرده است که بر اثربخشی مدیریت آفات تأثیر گذاشته و کیفیت محصول را کاهش می‌دهد. برای مقابله با این چالش‌ها و کاهش اثرات مضر آفت‌کش‌های شیمیایی، این بررسی به ارائه راهکارهای پایدار و جایگزین، مانند استفاده از عوامل کنترل بیولوژیکی برای مدیریت آفات گوجه‌فرنگی می‌پردازد. با توجه به اثربخشی شناخته‌شده کنترل بیولوژیک، استفاده گسترده از عوامل بیولوژیکی می‌تواند نقش مهمی در حمایت از شیوه‌های کشاورزی پایدار ایفا کند.

از کشف نخستین معدن بیوچار طبیعی جهان تا توسعه یک فناوری بومی

از کشف نخستین معدن بیوچار طبیعی جهان تا توسعه یک فناوری بومی

دوره 25، شماره 1، بهار 1405، صفحه 98-103

ثمین کرمپور، علیرضا نوری

چکیده وقتی از من می پرسند بیوچار چیست، همیشه
سعی می کنم از یک تعریف ساده شروع کنم.
بیوچار در واقع ماده ای است که از گرماکافت
یا پیرولیز بقایای گیاهی و چوبی در شرایطی با
اکسیژن بسیار کم یا بدون اکسیژن به دست
می آید. اگر همین فرآیند در محیط هیدروترمال
و در حضور آب یا بخار آب انجام شود، محصول
حاصل را هیدروچار می نامیم. این تعریف
عمومی بیوچار و هیدروچار است که امروز در دنیا
شناخته شده است.
اما آنچه ما با آن روبه رو شدیم، با تعاریف رایج
تفاوت داشت. بیشتر بیوچارهای موجود در
جهان، محصول فرآیندهای صنعتی هستند؛
یعنی انسان بقایای گیاهی را در کوره های
پیرولیز تبدیل به بیوچار می کند. اما در جریان
مطالعات اکتشافی خود به ماده ای برخوردیم
که منشأ آن کاملاًً طبیعی بود. بررسی های
زمین شناسی و آزمایشگاهی نشان داد که این
ماده طی حدود ۱۶۰ میلیون سال و در اثر
فرآیندهای طبیعی زمین شناسی در منطقه
کوهبنان کرمان شکل گرفته است. به همین
دلیل معتقدم معدن کوهبنان، نخستین معدن
شناخته شده بیوچار و هیدروچار طبیعی در
جهان است؛ معدنی که از نظر حجم ذخایر نیز
ظرفیت بسیار قابل توجهی دارد.