نوع مقاله: مقاله مروری
تعداد مقالات: 29
عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

عوامل کنترل بیولوژیکی (مهار زیست) در تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.408793.1036

مانی جباری، میترا جباری

چکیده کنترل بیولوژیک یکی از اجزای کلیدی مدیریت تلفیقی آفات است. تولید گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای، اهمیت اقتصادی زیادی دارد که ناشی از افزایش تقاضای بازار است. برای همسویی با روندهای جهانی ایمنی مواد غذایی، پیشرفت‌های سیستماتیک در شیوه‌های کشت و استراتژی‌های مدیریت آفات ضروری است. استفاده از روش‌های کنترل بیولوژیک می‌تواند گامی مؤثر در تولید محصولات سالم کشاورزی باشد و به حفظ تنوع زیستی دشمنان طبیعی آفات کمک کند. در مبحث کنترل بیولوژیک، حشرات شکارچی همیشه در صدر عوامل مؤثر قرار دارند. اتکای متعارف به آفت‌کش‌های شیمیایی به‌عنوان روش اصلی کنترل آفات، پیامدهای نامطلوب متعددی ایجاد کرده است که بر اثربخشی مدیریت آفات تأثیر گذاشته و کیفیت محصول را کاهش می‌دهد. برای مقابله با این چالش‌ها و کاهش اثرات مضر آفت‌کش‌های شیمیایی، این بررسی به ارائه راهکارهای پایدار و جایگزین، مانند استفاده از عوامل کنترل بیولوژیکی برای مدیریت آفات گوجه‌فرنگی می‌پردازد. با توجه به اثربخشی شناخته‌شده کنترل بیولوژیک، استفاده گسترده از عوامل بیولوژیکی می‌تواند نقش مهمی در حمایت از شیوه‌های کشاورزی پایدار ایفا کند.

مکانیسم‌های کنترلی محلول‌پاشی بیوچار بر آفات درختان میوه؛ واکاوی رویکردهای فیزیکی و محرک‌های مقاومت سیستمیک

مکانیسم‌های کنترلی محلول‌پاشی بیوچار بر آفات درختان میوه؛ واکاوی رویکردهای فیزیکی و محرک‌های مقاومت سیستمیک

دوره 24، شماره 2، زمستان 1404، صفحه 17-27

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.414621.1055

آرین پورخاتون

چکیده این مطالعه مروری به تحلیل جامع ظرفیت‌های نوین بیوچار در قالب محلول‌پاشی برگی به‌عنوان یک راهکار میان‌رشته‌ای در مدیریت آفات باغات می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بیوچار فراتر از نقش سنتی خود در اصلاح خاک، از طریق یک مدل دفاعی «دوجانبه» عمل می‌کند: ۱) سد فیزیکی-مکانیکی؛ که شامل مسدودسازی مجاری تنفسی کنه‌ها، سایش قطعات دهانی لاروهای جونده به‌واسطه ذرات سیلیکاتی و اختلال در سیگنال‌های نوری و شیمیایی سطح برگ برای جلوگیری از تخم‌گذاری است؛ ۲) عامل القاکننده مقاومت؛ که با فعال‌سازی مسیرهای دفاعی وابسته به اسید جاسمونیک و اسید سالیسیلیک، منجر به القای مقاومت سیستمیک (ISR) در گیاه میزبان می‌شود. بررسی پایگاه‌های داده تجربی نشان می‌دهد که کارایی بیوچار به‌شدت تحت تأثیر غلظت سوسپانسیون، ابعاد ذرات (غلبه نانو-بیوچار بر میکرو-بیوچار) و پایداری کلوئیدی قرار دارد. همچنین، این مقاله با تحلیل چالش‌های فنی، تأکید می‌کند که استفاده از سورفکتانت‌های زیست سازگار برای جلوگیری از رسوب در نازل‌ها و مدیریت دوز مصرفی جهت پیش‌گیری از اختلال در هدایت روزنه‌ای، از ارکان اصلی موفقیت این فناوری است. درنهایت، این رویکرد با حفظ دشمنان طبیعی و کاهش بار شیمیایی محیط‌زیست، به‌عنوان یک مؤلفه کلیدی در انتقال به سمت باغبانی ارگانیک و هوشمند پیشنهاد می‌گردد.

اساس مولکولی مقاومت غیر میزبانی در گیاهان

اساس مولکولی مقاومت غیر میزبانی در گیاهان

دوره 24، شماره 1، پاییز 1404

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408122.1032

فرزانه لک

چکیده مقاومت غیر میزبانی (Non-Host Resistance, NHR) یکی از پایدارترین و گسترده‌ترین انواع مقاومت گیاهی در برابر عوامل بیماری‌زا است. این مقاومت که پیش‌تر با عنوان «مقاومت ظاهری» شناخته می‌شد، فراتر از موانع ساختاری مانند توپوگرافی برگ‌ها، روزنه‌ها و تغییرات مدیریتی مانند تاریخ کشت عمل می‌کند و شامل مکانیسم‌های ژنتیکی و مولکولی پیچیده‌ای است. تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که NHR شامل شناسایی مولکولی بیمارگر، فعال‌سازی مسیرهای دفاعی سیستمیک، بیان ژن‌های مرتبط با مقاومت و تعامل با مسیرهای سیگنال‌دهی گیاهی می‌باشد، هرچند بسیاری از این مکانیسم‌ها هنوز به‌طور کامل روشن نشده‌اند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود مقاومت غیر میزبانی به‌عنوان یک هدف کلیدی در بهبود پایداری و گسترش مقاومت گیاهان در برابر طیف وسیعی از بیماری‌ها مطرح شود. این مرور به بررسی جامع جنبه‌های ژنتیکی و مولکولی NHR، مکانیسم‌های شناخته‌شده و مثال‌هایی از کاربرد آن در گونه‌های گیاهی مختلف می‌پردازد و تأکید می‌کند که درک بهتر این مقاومت می‌تواند پایه‌ای برای مهندسی ژنتیکی و توسعه گیاهان مقاوم به بیماری‌ها در آینده فراهم آورد.

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

بازنگری در ایمنی نئونیکوتینوئیدهای نسل جدید: چالش‌های سلامت اکولوژیک و سمیت سیستمیک استامی‌پراید

دوره 25، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.410081.1044

مانی جباری، میترا جباری، مینا جباری

چکیده نئونیکوتینوئیدها به‌عنوان سریع‌ترین کلاس در حال رشد حشره‌کش‌ها، انقلابی در حفاظت از محصولات زراعی و باغی ایجاد کرده‌اند. ویژگی‌های منحصربه‌فرد این ترکیبات، از جمله اثربخشی بالا علیه طیف وسیعی از آفات، انعطاف‌پذیری در کاربرد و ماهیت سیستمیک که منجر به توزیع یکنواخت در بافت‌های گیاهی می‌شود، آن‌ها را به ابزاری کلیدی در کشاورزی مدرن تبدیل کرده است. با این وجود، همین ویژگی‌ها پایداری محیطی بالایی را فراهم آورده که به‌طور مستقیم با مخاطرات اکولوژیک و سمیت بالقوه برای ارگانیسم‌های غیرهدف گره خورده است. استامی‌پراید به‌عنوان حشره‌کشی از نسل جدید، در ابتدا به دلیل سمیت کمتر برای زنبورهای عسل (به‌عنوان گرده‌افشان‌های حیاتی) مورد توجه قرار گرفت و جایگزینی نسبتاً ایمن‌تر برای کنترل آفات محسوب شد. مکانیسم عمل استامی‌پراید بر هدف قرار دادن اختصاصی گیرنده‌های نیکوتین استیل‌کولین (nAChR) در حشرات است؛ با این حال، شواهد نشان می‌دهد که کاربرد گسترده و مداوم آن، با ایجاد پیامدهای منفی غیرمستقیم و مستقیم بر اکوسیستم‌ها همراه بوده است. یکی از چالش‌های اساسی که در این مطالعه به آن پرداخته می‌شود، شواهدی از سمیت بالقوه استامی‌پراید برای پستانداران است که برخلاف پیش‌فرض‌های اولیه، نگرانی‌های جدی برای سلامت گونه‌های غیرهدف ایجاد کرده است. در نهایت، این مقاله ضرورت بازنگری در پروتکل‌های مصرف این ترکیبات و نیاز به رویکردهای مدیریت تلفیقی آفات (IPM) را برای کاهش ردپای زیست‌محیطی نئونیکوتینوئیدها تبیین می‌نماید.

تنوع ژنتیکی و دینامیک تکاملی ویروس‌های خانواده Closteroviridae

تنوع ژنتیکی و دینامیک تکاملی ویروس‌های خانواده Closteroviridae

دوره 25، شماره 1، بهار 1405، صفحه 56-69

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107906

مهسا آبادخواه

چکیده ویروس‌های گیاهی خسارات اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند و تهدیدی برای کشاورزی پایدار هستند. ظهور مکرر بیماری‌های ویروسی جدید عمدتاً به دلیل تجارت بین‌المللی، تغییرات اقلیمی و توانایی ویروس‌ها برای تکامل سریع است. مدیریت بیماری به ‌شدت به شناسایی سریع و دقیق عوامل بیماری‌زا وابسته است. برای ویروس‌های شناخته‌شده، تشخیص شامل اختصاص دادن ویروسی است که یک نمونه گیاهی را آلوده می‌کند به گروهی از ویروس‌ها که ویژگی‌های مشترکی دارند معمولاً به‌عنوان گونه شناخته می‌شوند. بااین‌حال، ویژگی تشخیص می‌تواند به سطوح طبقه‌بندی بالاتر، به‌عنوان جنس یا خانواده، یا به سطوح پایین‌تر، به‌عنوان سویه یا گونه، نیز برسد. در میان ویروس‌های گیاهی، ویروس‌های RNA پتانسیل بالایی برای تنوع ژنتیکی، تکامل سریع و سازگاری دارند. توصیف تنوع ژنتیکی جمعیت‌های ویروسی، اطلاعات مرتبطی را در مورد فرآیندهای دخیل در تکامل و اپیدمیولوژی ویروس ارائه می‌دهد و برای طراحی ابزارهای تشخیصی قابل‌اعتماد و توسعه استراتژی‌های کنترل بیماری کارآمد و بادوام بسیار مهم است. تنگناهای ژنتیکی رویدادهای تصادفی هستند که تنوع ژنتیکی را در یک جمعیت محدود می‌کنند و منجر به ایجاد جمعیت‌هایی می‌شوند که می‌توانند منجر به رانش ژنتیکی شوند.

سازوکار‌های متابولیسم و سم‌زدایی آفت‌کش‌ها در گیاهان

سازوکار‌های متابولیسم و سم‌زدایی آفت‌کش‌ها در گیاهان

دوره 24، شماره 1، پاییز 1404

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408124.1031

مانی جباری، میترا جباری

چکیده آفت‌کش‌ها ترکیبات شیمیایی هستند که برای مهار آفات و بیماری‌های گیاهی استفاده می‌شوند، اما بقایای آن‌هاآن‌ها می‌تواند به محیط‌زیست و سلامت انسان آسیب برساند. گیاهان در مواجهه با این مواد سمی، سازوکار‌های پیچیده‌ای برای متابولیسم و سم‌زدایی دارند که به آن‌هاآن‌ها کمک می‌کند تا اثرات سمی این ترکیبات را کاهش دهند. این سازوکار‌ها شامل فرآیندهایی همچون تبدیل آفت‌کش‌ها به ترکیبات غیر سمی، انتقال آن‌هاآن‌ها به قسمت‌های دیگر گیاه یا حذف آن‌هاآن‌ها از طریق متابولیسم می‌باشند. در سطح مولکولی، آنزیم‌های متابولیک همچون سیتوکروم P450، گلوترونیل ترانسفرازها و کاربوکسی استرازها نقش مهمی در بی‌اثر کردن و تغییر ساختار شیمیایی آفت‌کش‌ها دارند. این آنزیم‌ها قادرند ترکیبات آفت‌کش را به متابولیت‌های غیر سمی تبدیل کنند که کمتر به گیاه آسیب می‌رسانند. همچنین، پروتئین‌های انتقالی مانند P-glycoproteins در حمل‌ونقل این مواد سمی و تغییرات متابولیکی آن‌هاآن‌ها نقش دارند. علاوه بر این، گیاهان به وسیله‌ای سیستم‌های آنتی‌اکسیدانی و سازوکار‌های دیگر مانند اتصال به ترکیبات پپتیدی یا مشتقات فنولی نیز از آسیب به خود جلوگیری می‌کنند. مطالعات نشان داده است که تفاوت‌های ژنتیکی بین گونه‌های مختلف گیاهی می‌تواند تأثیر زیادی بر کارایی سازوکار‌های سم‌زدایی داشته باشد و برخی گیاهان قادر به تجزیه سریع‌تر یا دفع مؤثرتر آفت‌کش‌ها هستند. این پژوهش‌ها می‌توانند به توسعه روش‌های کشاورزی پایدارتر و بهینه‌سازی استفاده از آفت‌کش‌ها برای کاهش خطرات محیطی و بهداشتی کمک کنند.

مطالعه فعالیت ضد ویروسی عصاره‌های گیاهی در برابر ویروس‌های گیاهی

مطالعه فعالیت ضد ویروسی عصاره‌های گیاهی در برابر ویروس‌های گیاهی

دوره 23، شماره 1، بهار 1402، صفحه 58-69

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2023.358216.1022

سعید صداقتیان

چکیده بیماری‌های ویروسی به ویژه در سال‌های اخیر از اهمیت به سزایی در کاهش عملکرد محصولات کشاورزی برخوردار شده‌اند. از آنجایی که ترکیبات دارای اثر مستقیم بر پیکره‌های ویروس در دسترس نیستند در اغلب موارد راهکارهای مدیریتی بیماریهای ویروسی، کنترل ناقلین و یا تولید گیاهان تراریخت را شامل می‌شوند. در همین راستا بررسی عصاره گیاهان عالی به منظور شناسایی ترکیبات ضدویروسی مورد توجه بوده است. پیامدهای باقیمانده سموم و عدم تجزیه بیولوژیکی مواد شیمیایی مصنوعی و آلودگی محیط زیست منجر به تحقیقات در مورد درمان‌های غیر سمی و بیولوژیکی جدید برای کنترل بیماری‌های ویروسی گیاهی شده است. در این مطالعه، اثر ضد ویروسی عصاره‌های گیاهی در برابر ویروس‌های بیماری‌زای گیاهی مورد بررسی قرار گرفت. با در نظر گرفتن نتایج پژوهش‌های صورت گرفته میتوان انتظار داشت که گونه‌های گیاهی جدیدی به عنوان منابع ضد ویروسی شناسایی شوند. در نهایت میتوان با شناسایی ترکیبات اثرگذار در این گونه‌ها، به دسترسی به ترکیبات زیستی ضد ویروسی با اثرات سوء کمتر امیدوار بود.

تأثیر ژنتیک جمعیت و نیروی‌های تکاملی بر قدرت مهار زیستی گونه‌های .Trichoderma spp

تأثیر ژنتیک جمعیت و نیروی‌های تکاملی بر قدرت مهار زیستی گونه‌های .Trichoderma spp

دوره 25، شماره 1، بهار 1405، صفحه 70-96

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.107904

سید جواد نوروزیان

چکیده قارچ‌های جنس Trichoderma به‌عنوان یکی از موفق‌ترین عوامل مهار زیستی، نتیجه‌ی یک فرایند تکاملی پیچیده و چندبعدی هستند که طی آن، مجموعه‌ای از صفات ژنتیکی، فیزیولوژیکی و اکولوژیک به‌صورت هماهنگ شکل‌گرفته‌اند. این مقاله با تمرکز بر دیدگاه تکاملی، به بررسی روند تکامل مکانیسم‌های مهار زیستی در Trichoderma می‌پردازد و نشان می‌دهد که توانایی این قارچ‌ها در رقابت، مایکوپارازیتیسم، تولید متابولیت‌های ثانویه و القای مقاومت در گیاه میزبان، حاصل انتخاب طبیعی و سازگاری تدریجی با زیست‌بوم‌های متنوع خاکی و ریزوسفر است. تنوع ژنتیکی بالا در سطح گونه‌ها و سویه‌ها، به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی موفقیت Trichoderma، امکان انعطاف‌پذیری عملکردی و پاسخ مؤثر به شرایط متغیر محیطی و بیمارگربیمارگر‌های مختلف را فراهم کرده است. در این چارچوب، تعاملات پیچیده Trichoderma با گیاهان و میکروارگانیسم‌های دیگر، نه‌تنها کارایی آن را به‌عنوان عامل مهار زیستی افزایش داده، بلکه نقش آن را در کشاورزی پایدار و کاهش وابستگی به سموم شیمیایی برجسته می‌سازد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که درک فرآیندهای تکاملی حاکم بر شکل‌گیری صفات مهاری در Trichoderma، می‌تواند مبنایی علمی برای انتخاب سویه‌های کارآمدتر و بهینه‌سازی کاربرد عملی آن‌ها در سیستم‌های کشاورزی باشد.

سازوکار انتقال ویروس‌های گیاهی به‌وسیله مگس‌های سفید

سازوکار انتقال ویروس‌های گیاهی به‌وسیله مگس‌های سفید

دوره 24، شماره 1، پاییز 1404

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408118.1030

محدثه گرامی نوقابی

چکیده مگس‌های سفید یکی از ناقلین مهم ویروس‌های گیاهی هستند که ضمن تغذیه از شیره گیاهی به‌عنوان یک آفت عمومی، پتانسیل بسیار بالایی در انتقال ویروس‌های گیاهی نیز دارند. این حشرات حدود 114 گونه ویروس گیاهی متعلق به 5 جنس در سه خانواده را منتقل کرده که از این میان جنس Begomovirus دارای بیشترین درصد انتقال توسط مگس‌های سفید می‌باشند که به‌طور انحصاری توسط مگس سفید Bemisia tabasi و به‌صورت پایا منتقل می‌شوند. این در حالی است که ویروس‌های Crinivirus, Colesterovirus متعلق به خانواده Colesteroviridae توسط گونه‌های مختلف Trialeuroides و Bemisia و به‌صورت نیمه پایا و اعضای جنس Ipomovirus ها (متعلق به خانواده Potyviridae) به‌صورت ناپایا و نیمه پایا توسط گونه‌های متنوعی از مگس‌های سفید انتقال می‌یابند. گونه ویروس و شدت بیماری‌زایی آن، گونه و بیوتیپ مگس سفید ناقل، جنسیت و سن آن، حضور سمبوینت‌ها در همولنف و نیز مقاومت ناقل به انواع سموم شیمیایی ازجمله فاکتورهای تعیین‌کننده راندمان انتقال ویروس‌های گیاهی توسط این حشرات است.

مواد افزودنی و کمکی همراه سموم دفع آفات نباتی و کودهای کشاورزی

مواد افزودنی و کمکی همراه سموم دفع آفات نباتی و کودهای کشاورزی

دوره 23، شماره 1، بهار 1402، صفحه 5-16

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2023.91673

مانی جباری، میترا جباری

چکیده امروزه استفاده از سموم و کودهای شیمیایی در تمام جهان به منظور حفظ و افزایش عملکرد محصولات کشاورزی افزایش یافته است این ترکیبات برای افزایش تاثیر آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی و تنظیم‌کننده-های رشد گیاهی یا تسهیل در مخلوط کردن به آنها اضافه می‌گردند. فعالیت شیمیایی مواد افزودنی بر فرمول بندی محصول یا مخزن دستگاه سمپاش تاثیر می‌گذارد. تاثیر فعال شدن مواد همراه عبارتند از: کاهش کشش سطحی که موجب افزایش سطح تماس، افزایش میزان رطوبت و خیس‌کنندگی، افزایش حرکت سم و کودها در شاخ و برگ است. بنابراین، انتخاب یک کمپلکس در فرمولاسیون ترکیبات همراه بسیار مهم است. مواد مکمل در کشورهای توسعه یافته به ویژه آمریکا و اروپا نقش بسیار مهمی را در مصرف ترکیبات مرتبط با بخش کشاورزی را ایفا می‌نمایند. مواد افزودنی برای کشاورزی بویژه مانند فرمولاسیون گلیفوزات برای کاهش سمیت زیستی اصلاح شده‌اند که موجب کاهش هزینه و آلودگی محیطی می‌گردد، از آن جایی که کاربرد مواد مکمل و همراه در ایران هنوز جایگاه مناسبی ندارد، در این مقاله سعی گردیده است تا با معرفی هر چه بیشتر سورفکتانت ها در کشاورزی، بتوان در آینده نزدیک از این مواد سودمند در جهت بهبود وضعیت کنترل شیمیایی و افزایش عملکرد در کشاورزی ایران استفاده نمود.

کنه‌های شکارگر Phytoseiidae و کنترل بیولوژیکی حفاظتی

کنه‌های شکارگر Phytoseiidae و کنترل بیولوژیکی حفاظتی

دوره 20، شماره 2، بهار 1398، صفحه 14-17

سجاد رحیمی

چکیده افزایش بازده محصولات کشاورزی برای تأمین غذای جمعیت رو به رشد این سیاره و همچنین ارائه غذای باکیفیت‌تر با در نظر گرفتن نکات سلامتی و جلوگیری از آلودگی برای پایداری منابع از عواملی است که امروزه به‌عنوان یک اصل در کشاورزی در نظر گرفته می­شود. در چندین کشور اقدامات مختلفی برای محدود کردن استفاده از آفت­کش­ها انجام شده است. به‌عنوان‌مثال، در سال 2009 مجلس و شورای اروپا دستورالعملی (2009/128/EC) با هدف دستیابی به استفاده پایدار از آفت‌کش‌ها، کاهش خطرات سلامتی و ترویج استفاده از مدیریت تلفیقی آفات و دیگر راهبرد‌­های جایگزین محافظت از گیاهان تعیین کردند. برنامه‌­های ملی باید در راستای رسیدن به چنین اهدافی (آموزش متخصصین، مقررات فروش آفت‌کش‌­ها، تجهیزات استفاده از آفت‌کش‌ها) اجرا شود. در فرانسه طرح Ecophyto با هدف " کاهش مصرف آفت‌کش­ها به نصف " تا سال 2025 پایه‌گذاری شده است. خانواده Phytoseiidae از کنه­ها دارای بیش از 2400 گونه در سراسر جهان است که معمولاً در قالب سه راهبرد کنترل بیولوژیکی استفاده می­شود....

اثرات دوگانه قارچ بیمارگر حشرات روی کنترل آفات و بیماری های گیاهی

اثرات دوگانه قارچ بیمارگر حشرات روی کنترل آفات و بیماری های گیاهی

دوره 22، شماره 1، بهار 1401، صفحه 16-23

مریم رنجبران

چکیده قارچ­های بیمارگر حشرات (EPF) دشمنان طبیعی حشرات آفت محسوب می­شوند. با این حال، پژوهش­های محدودی روی کاربرد EPF برای کنترل همزمان آفت و بیمارگر روی یک محصول صورت گرفته است. در این پژوهش، اثرات دوگانه سه استرین یکی از EPF ها به نام قارچ Metarhizium anisopliae بر کنترل دو عامل خسارت­زای انگور (Vitis vinifera L.)- مراحل مختلف رشدی شب پره Lobesia botrana و همچنین قارچ بیمارگر Eutypella microtheca- را مورد بررسی قرار دادیم.
بدین منظور، آزمایش­های بیماری­زایی سه استرین M. anisopliae روی L. botrana انجام شد و مرگ و میر حشرات مورد بررسی قرار گرفت. همچنین آزمایش­های مزرعه­ای برای ارزیابی پتانسیل کنترل بیولوژیک لارو حشره توسط یکی از استرین­های M. anisopliae انجام شد. علاوه بر آن، اثر بازدارندگی هر سه استرین M. anisopliae روی رشد قارچ بیمارگر گیاهی E. microtheca در شرایط آزمایشگاهی بررسی شد.
نتایج آزمایش حاکی از آن است که هر سه استرین M. anisopliae روی کنترل این دو عامل خسارت­زا تاثیر زیادی داشته­اند و همه مراحل رشدی L. botrana دچار مرگ و میر شده و رشد قارچ E. microtheca نیز مهار شده است. مرگ و میر لاروهای حشره در شرایط آزمایشگاهی بیش از 75% و مرگ و میر شفیره­ها و حشرات کامل بیش از 85% بوده است. هر سه استرین اثرات مشابهی را روی مراحل لاروی و حشره کامل نشان دادند اما اثر آن­ها روی مرحله شفیره، بسته به استرین متغیر بود. در شرایط مزرعه، مرگ و میر لاروهای L. botrana در بازه 64% الی 91% متغیر بود. مهار رشد E. microtheca تا 50% تخمین زده شده است.
با توجه به نتایج این پژوهش، می­توان دریافت که برای کنترل هر دو عامل خسارت­زای انگور، می­توان از هر سه استرین M. anisopliae استفاده کرد و به عبارتی، این EPF اثر دوگانه در کنترل بیولوژیک دارد.

خاموشی ژن ناشی از میزبان

خاموشی ژن ناشی از میزبان

دوره 24، شماره 1، پاییز 1404

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408001.1029

رعنا نورمحمدی نظریان

چکیده خاموشی ژن ناشی از میزبان Host-induced gene silencing (HIGS) فرآیندی است که در آن سلول‌های میزبان، می‏تواند بیان ژن‌های یک عامل بیماری‏زا مانند ویروس‌، باکتری، قارچ‏ و یا آفت‏ را سرکوب کند. این نوع خاموشی ژن، نوعی از تداخل RNA (RNAi) است که توسط سلول‌های یوکاریوتی (میزبان) برای تنظیم بیان ژن و دفاع در برابر عوامل بیماری‌زا به کار می‌رود. ازآنجایی‌که قارچ‌های بیماری‌زای گیاهی تهدیدی مداوم و جدی برای امنیت غذایی جهانی هستند و یکی از بزرگ‌ترین گروه از عوامل بیماری‌زای محصولات زراعی در کره زمین به شمار می‌روند، لذا استفاده از فرآیند HIGS، به دلیل کاربردهای بالقوه آن در حفاظت از محصولات و مدیریت بیماری موردتوجه قرار گرفته است. درک مکانیسم‏های اساسی HIGS برای استفاده از پتانسیل کامل آن و توسعه کاربردهای مؤثر در کشاورزی و بیوتکنولوژی بسیار مهم است. در این پژوهش به تعریف HIGS و جنبه‌های مهم کلی مکانیسم‌های خاموشی RNA، بررسی استراتژی‌هایی برای استفاده از خاموشی RNA جهت بررسی اساس بیماری‌زایی قارچی، جنبه‌های مهم توسعه‌ مقاومت قارچی از طریق بیان ساختارهای خاموش‌کننده در گیاهان میزبان به‌عنوان راهبردی قدرتمند برای کنترل بیماری‌های قارچی، پیامدهای یافته‌های جدید در کاربرد HIGS به‌عنوان ابزاری برای مهندسی (ژنتیک) مقاومت در برابر بیماری و روش SIGS به‌عنوان ابزاری برای مطالعه مکانیسم‌های HIGS و نحوه عملکرد این روش می‏پردازیم.

بررسی برخی فاکتورهای رونویسی در ارتباط با بیماری‌زایی Fusarium oxysporum

بررسی برخی فاکتورهای رونویسی در ارتباط با بیماری‌زایی Fusarium oxysporum

دوره 23، شماره 1، بهار 1402، صفحه 17-28

https://doi.org/10.22059/GIAHPZSHSJ.2023.357094.1021

عارف مرادپور

چکیده Fusarium oxysporum یک بیمارگر شناخته شده گیاهی خاکزاد است، که باعث پژمردگی آوندی در محصولات کشاورزی در سراسر جهان می‌شود. در طی فرایند ایجاد آلودگی، فاکتورهای پرآزاری مختلف، مانند آنزیم‌های تجزیه کننده دیواره سلولی، همچنین افکتورها و قارچ‌زهر‌ها توسط F. oxysporum ترشح می‌شود که در بیماری‌زایی نقش مهمی ایفا می‌کنند. همچنین این فاکتورها مسئول پاسخ به تنش‌های غیر زنده محیطی و میزبان نیز می‌باشند. در این میان تعدادی از این فاکتورهای رونویسی که از طریق مکانیسم‌ها و مسیرهای مختلف برای بیماری‌زایی ضروری هستند، مطالعه شدند. این فاکتورهای رونویسی در چند خانواده مرتب شده‌اند و خانواده فاکتورهای رونویسی انگشت رویین بزرگترین خانواده در بین این چند خانواده است. مطالعه تحقیقاتی حاضر نقش عملکردی تعدادی از این فاکتورهای رونویسی در F. oxysporum را تعیین کرده است، که براساس نقش بیماری‌زایی خود در F. oxysporum در چهار گروه مرتب می‌شوند. علاوه بر این، سایر موارد مانند عملکردهای زیستی، مسیرها، دامنه اهداف، همولوگ‌های این فاکتورهای رونویسی و تجزیه و تحلیل ارتباط بین آن‌ها با یکدیگر مقایسه شدند. این بررسی یک تجزیه و تحلیل طبقه بندی شده مربوط به ژن‌های تنظیم کننده در ارتباط با پرآزاری F. oxysporum ارائه می‌دهد.

کاربرد اسانس‌ها در کنترل پوسیدگی‌های پس از برداشت

کاربرد اسانس‌ها در کنترل پوسیدگی‌های پس از برداشت

دوره 20، شماره 2، بهار 1398، صفحه 18-21

عارف مرادپور

چکیده میوه­ها و سبزیجات غنی از ویتامین­های ضروری، مواد معدنی، فیبر­ها و ترکیبات تقویت‌کننده سلامت­اند که مصرف آن­ها در سال­های متمادی رو به افزایش است. مصرف‌کنندگان به محصولات باکیفیت و سالم تمایل دارند. کیفیت از نظر مصرف‌کنندگان شامل مواردی مانند شکل و اندازه عالی، رنگ و عطر دلخواه و نبود عیوبی مثل بریدگی، کبودی و پوسیدگی است. این موارد برای مصرف نیز ایمن نیستند...

کشت بافت، راهی برای تولید گیاهان عاری از ویروس

کشت بافت، راهی برای تولید گیاهان عاری از ویروس

دوره 22، شماره 1، بهار 1401، صفحه 24-29

سعید صداقتیان

چکیده بیماری های ویروسی باعث خسارت های زیادی در عملکرد محصول می شوند و برای مدت طولانی محدودیتی برای توسعه پایدار تولید کشاورزی بوده اند. روش های متعددی برای کنترل بیماری های ویروسی وجود دارد که همگی معطوف به پیشگیری از آلودگی هستند. زیرا نمی توان آنگونه که برای مبارزه با قارچ ها و باکتری­ها از قارچ کش و یا باکتری کش استفاده می شود برای ویروسها نیز در سطح مزرعه ای و با صرفه  اقتصادی استفاده شود. استراتژی های کلی کنترل بیماری های ویروسی تماماً پیشگیرانه و به منظور جلوگیری از آلوده شدن گیاه در مزرعه و یا استقرار ویروس در منطقه می باشند 

تغییر و تحولات در روش‌های حفاظت محصولات انباری

تغییر و تحولات در روش‌های حفاظت محصولات انباری

دوره 20، شماره 2، بهار 1398، صفحه 22-27

سید محمد سیدعلیخانی، سیاوش شریفی، محدثه جعفری، نگین رمضان زاده

چکیده روش­های سنتی نگهداری محصولات انباری نسل به نسل بین انسان­ها منتقل شده است. در کتب و منابع باستانی مهروموم کردن با سحر و جادو، سوزاندن گوگرد، استفاده از پودر­های خشک و ترکیبات گیاهی سمی به‌عنوان روش­های اولیه­ی کنترل آفات در انبار به چشم می­خورد. با گذشت زمان روش­های مرسوم غیر شیمیایی با روش­های شیمیایی جایگزین شد و در کنار آن سایر روش­های غیر شیمیایی رشد یافته و به‌صورت تلفیقی در کنار آفت­کش­های شیمیایی مورداستفاده قرار می‏گیرند. در مدیریت تلفیقی نیاز به آگاهی از تراکم جمعیت و آستانه­ی فعالیت اقتصادی آن است. اگرچه اجزای برنامه­های مدیریت تلفیقی به‌خوبی موردتحقیق و مطالعه قرار گرفته اما تحقیقات بیشتری در مورد چگونگی ترکیب این مؤلفه‌ها برای بهبودی اثربخشی و اطمینان از کیفیت و امنیت مواد غذایی در مرحله­ی پس از برداشت  برای این جمعیت انسانی در حال افزایش موردنیاز است...

مدیریت پایدار مگس‌های میوه (Diptera: Tephritidae)

مدیریت پایدار مگس‌های میوه (Diptera: Tephritidae)

دوره 24، شماره 2، زمستان 1404، صفحه 96-108

https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2026.410364.1051

مانی جباری، میترا جباری

چکیده  مگس‌های میوه، به بسیاری از محصولات باغی (میوه‌ها و سبزیجات) آسیب اقتصادی شدیدی وارد می‌کنند. خسارات آن‌ها شامل پوسیدگی، رسیدن زودرس و ریزش میوه است که منجر به زیان‌های قابل‌توجه تولید، کاهش درآمد، افزایش فقر، کاهش حجم تجارت محصولات و ممنوعیت یا محدودیت صادرات محصولات باغی از کشورهای درحال‌توسعه و ... می‌گردد. میوه‌ها و سبزیجات، بخش‌های ضروری یک رژیم غذایی مغذی و متعادل برای انسان‌ها هستند که تحت تأثیر تورم مداوم هزینه‌های غذایی و شرایط آب و هوایی قرار دارند. باوجود پیشرفت در مدیریت و مهار آفات، مگس میوه، هم‌چنان مشکل‌ساز هستند؛ بنابراین، برای کاهش جمعیت آفات، افزایش تجارت و درآمد، بهبود معیشت مردم در بخش باغبانی و تثبیت بازارها برای فروشندگان و مصرف‌کنندگان، یک رویکرد هماهنگ‌ در سراسر کشور و سرمایه‌گذاری در تأسیسات پس از برداشت موردنیاز است.

چالش‌های ویروس‌شناسی گیاهی و بررسی تأثیر ویروس‌های گیاهی بر گیاهان مدل

چالش‌های ویروس‌شناسی گیاهی و بررسی تأثیر ویروس‌های گیاهی بر گیاهان مدل

دوره 20، شماره 1، زمستان 1397، صفحه 20-21

ریحانه موی

چکیده تاریخ شروع ویروس‌شناسی با ویروس‌های گیاهی­(ویروس موزاییک توتون) آغاز شد که در سال 1898 به‌عنوان نوع جدیدی از آلودگی شناخته شد و از این زمان به بعد مشخص گردید که ویروس‌ها به میزبان خود وابسته‌اند. تمامی ویژگی‌های موردمطالعه در ویروس‌شناسی مانند قابلیت سازگاری طبیعی و توانایی ویروس‌ها برای مهار و تغییر میزبان برای تکمیل چرخه بیماری‌زایی شناخته‌شده و موردتحقیق قرارگرفته‌اند. طی 120 سال اخیر، تحقیقات روی ویروس‌های گیاهی چالش‌های بزرگ و خاصی را درباره‏ی آلودگی گیاهان پیش روی ما قرار داده است...

تکامل ژنوم نماتدهای انگل گیاهی

تکامل ژنوم نماتدهای انگل گیاهی

دوره 20، شماره 1، زمستان 1397، صفحه 22-24

مهدی عاشوری

چکیده نماتدها از بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین شاخه‌های جانوری هستند که اکثر گونه‌ها آزاد زی، قارچ‌خوار و یا باکتری‏خوار بوده و تعداد زیادی هم انگل جانوران و گیاهان عالی و جلبک­ها هستند. بیش از 4100 گونه نماتد انگل گیاهی سالانه باعث خسارتی معادل 80 میلیارد دلار می‌شوند. نماتد­های انگل گیاهی در چهار کلاد از 12 کلاد شاخه نماتد­ها طبقه‌بندی می­شوند. عضو مسئول تغذیه در نماتد­های انگل گیاهی استایلت است که در کلاد­های مختلف به لحاظ ریخت شناختی و انتوژنی متنوع بوده و این عضو که برای استخراج مواد مغذی از سلول­های میزبان کاربرد دارد مثال ساده­ای از تکامل همگرا است...

گونه‌های جنس قارچی Fusarium مولد مایکوتوکسین و مایکوتوکسین‌های آن ها

گونه‌های جنس قارچی Fusarium مولد مایکوتوکسین و مایکوتوکسین‌های آن ها

دوره 20، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 38-41

عارف مرادپور

چکیده قارچ­ها و باکتری­های بیماری­زای گیاهی در دوره­های مختلف چرخه‏ی زندگی خود بر اساس نیاز و نوع کاربرد، متابولیت­های متنوعی را تولید می­کنند. برخی از این متابولیت­ها برای ایجاد بیماری توسط عامل بیماری استفاده می­شود که عبارت‏اند از آنزیم­ها، تنظیم‌کننده‌های رشد، پلی­ساکاریدها و زهرابه­ها ( توکسین­ها ). توکسین­ها، موادی سمی­اند که در محیط طبیعی و محیط­های کشت توسط قارچ­ها و باکتری­ها تولید می­گردند. این مواد وزن مولکولی کمی داشته و با توجه به سمّیت بالای آن­ها، در میزان کم هم مؤثّر هستند. توکسین­ها به‌واسطه‌ی ماهیت فیزیکی و شیمیایی خود، عملکرد­های متفاوت و محل اثر­های متفاوتی دارند و مستقیماً بر پروتوپلاسم زنده اثر می­گذارند. گروهی از توکسین­ها عمومی­اند و روی طیف وسیعی از میزبان­های گیاهی موثّراند و گروهی دیگر به‌صورت اختصاصی عمل کرده و فقط روی یک یا چند میزبان گیاهی معین اثر دارند و بر سایر میزبان­های گیاهی اثری ندارند. در صورت تغذیه‏ی گیاه آلوده به توکسین توسط انسان و حیوانات ممکن است مشکلات متنوعی در سیستم­های مختلف بدن آن­ها رخ دهد...

چرا کنه ‏های واروآ زنبورهای پرستار را ترجیح می‏دهند؟

چرا کنه ‏های واروآ زنبورهای پرستار را ترجیح می‏دهند؟

دوره 20، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 42-46

سجاد رحیمی، شهرام دادگستر

چکیده امروزه زنبورداری یکی از مشاغل پرسود به شمار می‌رود چراکه با هزینه و امکانات کم می‌توان محصولات متعددی به دست آورد. در حال حاضر می‏دانیم که اهمیت زنبورعسل نه‌فقط به دلیل تولید عسل بلکه از آن مهم­تر به‌عنوان یکی از عوامل مهم حفظ ویژگی‌های محیط‌زیست انسان و باروری گیاهان از طریق انتقال دانه­ی گرده و گرده‏افشانی است. از دیدگاه متخصصین، اهمیت اقتصادی پرورش زنبورعسل در کشاورزی 25 تا 100 برابر بیش از تولید عسل است...

نقش نماتدهای باکتری‌خوار و قارچ‌خوار در حاصلخیزی خاک و تولید نیتروژن معدنی

نقش نماتدهای باکتری‌خوار و قارچ‌خوار در حاصلخیزی خاک و تولید نیتروژن معدنی

دوره 20، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 47-49

محدثه شمسیان

چکیده ﻧﯿﺘﺮوژن ﭘﺮﻣﺼﺮف­ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻨﺼﺮ موردنیاز ﮔﯿﺎﻫﺎن است. در اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ­های ﺧﺎﮐﯽ ﻧﯿﺘﺮوژن قابل‌دسترس اﻏﻠﺐ ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ محدودکننده‌ی رشد گیاهان است. اﯾﻦ ﻋﻨﺼﺮ در ﺧﺎک بیشتر در ﻗﺎﻟﺐ مولکول‏ﻫﺎی آﻟﯽ ﻗﺮار دارد و ﺑﺮ اﺛﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ آﻣﯿﺪوﻫﯿـﺪروﻻزﻫﺎ ﺑﻪ ﻓﺮم ﻣﻌﺪﻧﯽ در­آﻣﺪه ﺗﺎ ﺑﺮای ﮔﯿﺎﻫﺎن قابل‌جذب ﺷﻮد. ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ مکانیسم­ها و ﺷﺎﺧﺺ­ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﯽ ﺷـﺪن ﻧﯿﺘـﺮوژن ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده‏ی ﺑﻬﺘﺮ از ﮐﻮدﻫﺎ و ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از آﻟﻮدﮔﯽ آب­ﻫﺎی ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﺿﺮوری است...

مزرعه‏ی حشرات؛ شغلی برای آیندگان و غذایی برای گرسنگان

مزرعه‏ی حشرات؛ شغلی برای آیندگان و غذایی برای گرسنگان

دوره 20، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 50-53

افروز بوکان

چکیده حشره‌خواری، مصرف حشرات توسط انسان­ها است و به‌شدت تحت تأثیر فرهنگ و دین مردم بوده که در بسیاری از کشور­های جهان به‌ویژه در بخش­هایی از آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین حضور حشرات در رژیم غذایی به چشم می­خورد. طبق اعلام سازمان فائو مکمل­های غذایی بر پایه­ی حشرات، رژیم غذایی حدود دو بیلیون نفر از انسان­ها بوده است بااین‌حال، این موضوع اخیراً موردتوجه رسانه­ها، مؤسسات تحقیقاتی، سرآشپزها، اعضای دخیل در صنایع غذایی، قانون‌گذاران و آژانس­هایی که با غذا سروکار دارند قرارگرفته است. برنامه­ی حشرات خوراکی در فائو همچنین پتانسیل عنکبوت­ها و عقرب­ها را به‌عنوان غذا و خوراک مورد ارزیابی قرار داده است (اگرچه این­ها حشره محسوب نمی­شوند)...

نقش کارآمد و نوین مگس سیاه در مدیریت پسماند آلی

نقش کارآمد و نوین مگس سیاه در مدیریت پسماند آلی

دوره 21، شماره 1، زمستان 1399، صفحه 13-16

افروز بوکان

چکیده مگس سرباز سیاه Hermetia illucens L. (Diptera: Stratiomiydae) (BSF) یک مگس ساپروفاژ بومی منطقه‏ی نئوتروپیک است (شکل 1). بااین‌حال، دامنه‏ی توزیع این مگس با گذشت زمان و توسعه‏ی حمل‌ونقل بین‌المللی از دهه 1940 به­طور گسترده­ای تغییریافته و تا مناطق گرم­تر جهان پراکنش یافته است. مگس‏های سرباز شامل حدود 2800 گونه‏ی توصیف‌شده در سراسر دنیا می­باشند.