https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408122.1032
فرزانه لک
چکیده مقاومت غیر میزبانی (Non-Host Resistance, NHR) یکی از پایدارترین و گستردهترین انواع مقاومت گیاهی در برابر عوامل بیماریزا است. این مقاومت که پیشتر با عنوان «مقاومت ظاهری» شناخته میشد، فراتر از موانع ساختاری مانند توپوگرافی برگها، روزنهها و تغییرات مدیریتی مانند تاریخ کشت عمل میکند و شامل مکانیسمهای ژنتیکی و مولکولی پیچیدهای است. تحقیقات اخیر نشان دادهاند که NHR شامل شناسایی مولکولی بیمارگر، فعالسازی مسیرهای دفاعی سیستمیک، بیان ژنهای مرتبط با مقاومت و تعامل با مسیرهای سیگنالدهی گیاهی میباشد، هرچند بسیاری از این مکانیسمها هنوز بهطور کامل روشن نشدهاند. این ویژگیها باعث میشود مقاومت غیر میزبانی بهعنوان یک هدف کلیدی در بهبود پایداری و گسترش مقاومت گیاهان در برابر طیف وسیعی از بیماریها مطرح شود. این مرور به بررسی جامع جنبههای ژنتیکی و مولکولی NHR، مکانیسمهای شناختهشده و مثالهایی از کاربرد آن در گونههای گیاهی مختلف میپردازد و تأکید میکند که درک بهتر این مقاومت میتواند پایهای برای مهندسی ژنتیکی و توسعه گیاهان مقاوم به بیماریها در آینده فراهم آورد.
https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408124.1031
مانی جباری، میترا جباری
چکیده آفتکشها ترکیبات شیمیایی هستند که برای مهار آفات و بیماریهای گیاهی استفاده میشوند، اما بقایای آنهاآنها میتواند به محیطزیست و سلامت انسان آسیب برساند. گیاهان در مواجهه با این مواد سمی، سازوکارهای پیچیدهای برای متابولیسم و سمزدایی دارند که به آنهاآنها کمک میکند تا اثرات سمی این ترکیبات را کاهش دهند. این سازوکارها شامل فرآیندهایی همچون تبدیل آفتکشها به ترکیبات غیر سمی، انتقال آنهاآنها به قسمتهای دیگر گیاه یا حذف آنهاآنها از طریق متابولیسم میباشند. در سطح مولکولی، آنزیمهای متابولیک همچون سیتوکروم P450، گلوترونیل ترانسفرازها و کاربوکسی استرازها نقش مهمی در بیاثر کردن و تغییر ساختار شیمیایی آفتکشها دارند. این آنزیمها قادرند ترکیبات آفتکش را به متابولیتهای غیر سمی تبدیل کنند که کمتر به گیاه آسیب میرسانند. همچنین، پروتئینهای انتقالی مانند P-glycoproteins در حملونقل این مواد سمی و تغییرات متابولیکی آنهاآنها نقش دارند. علاوه بر این، گیاهان به وسیلهای سیستمهای آنتیاکسیدانی و سازوکارهای دیگر مانند اتصال به ترکیبات پپتیدی یا مشتقات فنولی نیز از آسیب به خود جلوگیری میکنند. مطالعات نشان داده است که تفاوتهای ژنتیکی بین گونههای مختلف گیاهی میتواند تأثیر زیادی بر کارایی سازوکارهای سمزدایی داشته باشد و برخی گیاهان قادر به تجزیه سریعتر یا دفع مؤثرتر آفتکشها هستند. این پژوهشها میتوانند به توسعه روشهای کشاورزی پایدارتر و بهینهسازی استفاده از آفتکشها برای کاهش خطرات محیطی و بهداشتی کمک کنند.
https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408118.1030
محدثه گرامی نوقابی
چکیده مگسهای سفید یکی از ناقلین مهم ویروسهای گیاهی هستند که ضمن تغذیه از شیره گیاهی بهعنوان یک آفت عمومی، پتانسیل بسیار بالایی در انتقال ویروسهای گیاهی نیز دارند. این حشرات حدود 114 گونه ویروس گیاهی متعلق به 5 جنس در سه خانواده را منتقل کرده که از این میان جنس Begomovirus دارای بیشترین درصد انتقال توسط مگسهای سفید میباشند که بهطور انحصاری توسط مگس سفید Bemisia tabasi و بهصورت پایا منتقل میشوند. این در حالی است که ویروسهای Crinivirus, Colesterovirus متعلق به خانواده Colesteroviridae توسط گونههای مختلف Trialeuroides و Bemisia و بهصورت نیمه پایا و اعضای جنس Ipomovirus ها (متعلق به خانواده Potyviridae) بهصورت ناپایا و نیمه پایا توسط گونههای متنوعی از مگسهای سفید انتقال مییابند. گونه ویروس و شدت بیماریزایی آن، گونه و بیوتیپ مگس سفید ناقل، جنسیت و سن آن، حضور سمبوینتها در همولنف و نیز مقاومت ناقل به انواع سموم شیمیایی ازجمله فاکتورهای تعیینکننده راندمان انتقال ویروسهای گیاهی توسط این حشرات است.
https://doi.org/10.22059/giahpzshsj.2025.408001.1029
رعنا نورمحمدی نظریان
چکیده خاموشی ژن ناشی از میزبان Host-induced gene silencing (HIGS) فرآیندی است که در آن سلولهای میزبان، میتواند بیان ژنهای یک عامل بیماریزا مانند ویروس، باکتری، قارچ و یا آفت را سرکوب کند. این نوع خاموشی ژن، نوعی از تداخل RNA (RNAi) است که توسط سلولهای یوکاریوتی (میزبان) برای تنظیم بیان ژن و دفاع در برابر عوامل بیماریزا به کار میرود. ازآنجاییکه قارچهای بیماریزای گیاهی تهدیدی مداوم و جدی برای امنیت غذایی جهانی هستند و یکی از بزرگترین گروه از عوامل بیماریزای محصولات زراعی در کره زمین به شمار میروند، لذا استفاده از فرآیند HIGS، به دلیل کاربردهای بالقوه آن در حفاظت از محصولات و مدیریت بیماری موردتوجه قرار گرفته است. درک مکانیسمهای اساسی HIGS برای استفاده از پتانسیل کامل آن و توسعه کاربردهای مؤثر در کشاورزی و بیوتکنولوژی بسیار مهم است. در این پژوهش به تعریف HIGS و جنبههای مهم کلی مکانیسمهای خاموشی RNA، بررسی استراتژیهایی برای استفاده از خاموشی RNA جهت بررسی اساس بیماریزایی قارچی، جنبههای مهم توسعه مقاومت قارچی از طریق بیان ساختارهای خاموشکننده در گیاهان میزبان بهعنوان راهبردی قدرتمند برای کنترل بیماریهای قارچی، پیامدهای یافتههای جدید در کاربرد HIGS بهعنوان ابزاری برای مهندسی (ژنتیک) مقاومت در برابر بیماری و روش SIGS بهعنوان ابزاری برای مطالعه مکانیسمهای HIGS و نحوه عملکرد این روش میپردازیم.
ثمین کرمپور، علیرضا نوری
چکیده نشریه علمی-ترویجی «گیاهپزشک» در راستای رسالت خود برای ارتقای آگاهی علمی و انگیزشی دانشجویان و فعالان بخش کشاورزی، گفتوگویی صمیمی با دکتر ثریا نوید، مشاور وزیر در امور جوانان و نخبگان بخش کشاورزی انجام داده است. در این مصاحبه، ایشان از مسیر علمی خود، چالشهای دوران دانشجویی، ضرورت تحول در کشاورزی و نقش جوانان در آینده امنیت غذایی کشور سخن میگویند.
بنده مشاور وزیر در امور جوانان و نخبگان بخش کشاورزی هستم و حدود یک سال است که در این جایگاه منصوب شدهام. متولّد سال ۱۳۷۰ هستم. دانشآموخته مقطع دکتری
دانشگاه تهران، در گروه زراعت با گرایش اکولوژی گیاهان زراعی هستم و بسیار خوشحالم که در خدمت شما هستم. اگر بخواهم صادقانه بگویم، در دوران دبیرستان و راهنمایی همواره جزو دانشآموزان برتر بودم و معدل خوبی داشتم؛ اما روزی که کنکور
دادم، به دلیل استرسی که داشتم، رتبهام آنگونه که انتظار داشتم مناسب نبود و به رشتههای دیگر نرسیدم. از آنجا که همه اعضای خانوادهام تحصیلکرده بودند، به من گفتند که فقط رشتهای را که در آن پذیرفته شدهای انتخاب کن. بنابراین، بدون هیچ مشوّق خاصی، رشته کشاورزی را پذیرفتم
