انجمن علمی گیاهپزشکی دانشگاه تهران علمی-ترویجی گیاه پزشک 2821-0875 24 2 2026 02 20 ect Sterilization: An Environmentally Friendly Method for Biological Pest Control عقیم‌سازی حشرات: روشی دوستدار محیط زیست، برای کنترل بیولوژیک آفات 6 16 106950 10.22059/giahpzshsj.2026.408867.1041 FA افروز بوکان گروه گیاهپزشکی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 12 26 The Sterile Insect Technique (SIT) is a sustainable and environmentally friendly method for the biological control of pests. This method disrupts the reproductive cycle of target pests by mass-rearing and sterilizing male insects and releasing them into the environment, gradually reducing their populations without negatively impacting non-target species or surrounding ecosystems. Globally, SIT has been successful in controlling fruit flies and mosquitoes that transmit diseases such as malaria and dengue. In Iran, studies on the olive fruit fly, the pomegranate fruit borer, and the Mediterranean fruit fly have shown that by adhering to optimal irradiation doses and carefully designing programs, SIT can lead to a reduction in pest populations and economic losses. This method is free of chemical residues, species-specific, and aligns with sustainable development goals, enjoying high acceptance among farmers. With investment in infrastructure, training of specialized personnel, and regional planning, SIT can serve as a complementary and sustainable approach to reducing the use of chemical pesticides and promoting environmentally friendly agriculture. چکیده<br />تکنیک عقیم‌سازی حشرات (Sterile Insect Technique; SIT) یک روش پایدار و دوستدار محیط زیست برای کنترل بیولوژیک آفات است. این روش با پرورش انبوه و عقیم‌سازی نرهای حشرات هدف و رهاسازی آن‌ها، چرخه تولیدمثل آفات را مختل کرده و جمعیت آن‌ها را به‌طور تدریجی کاهش می‌دهد، بدون تأثیر منفی بر گونه‌های غیرهدف یا اکوسیستم‌های اطراف. در سطح جهانی، SIT در کنترل مگس‌های میوه و پشه‌های ناقل بیماری‌هایی مانند مالاریا و دنگی موفق بوده است. در ایران نیز مطالعات روی مگس زیتون، کرم گلوگاه انار و مگس میوه مدیترانه‌ای نشان داده‌اند که با رعایت دوزهای بهینه پرتودهی و طراحی دقیق برنامه، SIT می‌تواند کاهش جمعیت آفات و خسارت اقتصادی را به همراه داشته باشد. این روش فاقد باقی‌مانده‌های شیمیایی، محدود به گونه هدف و همسو با اهداف توسعه پایدار است و پذیرش بالایی در میان کشاورزان دارد. با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، آموزش نیروهای متخصص و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، SIT می‌تواند به عنوان یک روش مکمل و پایدار در کاهش استفاده از سموم شیمیایی و ترویج کشاورزی دوستدار محیط زیست عمل کند. https://giahpezeshksj.ut.ac.ir/article_106950_ee69453fdf61ddf9d74c3ce471310c3c.pdf